(م)
*مار خوش او پیونه نماهاتی پیونه ار در کنا مار سوزه مویا
مار از پونه خوشش نمی امد پونه در لانه مار سبز میشد
*مال حرام اورم نیری
مالی که از حرام بدست امده باشد برکت ندارد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*ماس خو نیه و دور دمتا بو؟!
ماست که دور دهانت مانده باشد؟!(کنایه از چیزی که اتفاق افتاده باشد و طرف امتناع میکند)
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مال مفت دنان نمشکنی
مال مفت دندان نمیشکند
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*منی مال صوو مرده ی مکی
دنبال مال صاحب مرده میگردد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مال یا دارا غرضه یا مرض
ثروت و دارایی یا برای دشمنی ورزیدن است و یا برای علاج درد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*میمان خوش او میمان نماهاتی صوو مال او هردک
مهمان از مهمان خوشش نمی امد صاحب خانه از هر دو تا
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مرهه مال ها مسا مر شو بکینی مل
گردن بندی که از ان همسایه باشد میتوان ان را شب به گردن اویخت
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*موشین مره مار دری
انگار مهره مار با خود دارد(کنایه از کسی که هرچه از هرکس بخواهد در اختیارش بگذارد)
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مال هامسا و کاسمسا
خوب همسایه بودن بسته به براوردن نیازهای یکدیگر است
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مردا کراس کاو بر یایه
مگر دختر پیراهن ابی کم است
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مه و تم کاکه ملیوچکمی ارن بگیرن
بتو میگویم پدر که گنجشکی برایم بگیری
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*من پولا و تو پولا جامان نما ژیر یه ی کوکا
من پولاد تو پولاد زیر یک سقف نمیتوانیم با هم باشیم
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*من ای بیسکی تو ای بد نوسی
من بخاطر نیسکی و غربت و تو برای هوسرانی
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مر گلو گلو دره
مگر هر که برای خودش است
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مردم بر قافه مگری ایمه چراغ مویشی
مردم را برق میگیرد ما را چراغ نفتی
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*موی ای ماسه ماریره
مو را از ماست جدا میکند
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*موی ای دماخ ایمه مکنه دیشتی ره
مو از دماغ ادم بیرون میکشد(کنایه از ازار و شکنجه)
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مریه ی پا دری
مرغ یک پا دارد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مه ارا تومه تو ارا کیته
من به خاطر تو است تو به خاطر چه کسی است
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*ممینیه جوجیک دما لان
شبیه جوجه ای که بعد از همه از تخم درامده است
---------------------------------------------------------------------------- --------------
منگا هیول دوت بوری ای دو مالتیژ کردما*
ماده گاو قهوه ای دوغت ببرد از دوغی که همسایه ها بهم میدادند هم بازم کردی
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مرده ی چه وه قورسان بو چه وه لا میردان
مرده چه در قبرستان باشد چه توی خانه
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مه لل گشت گوشت حورن هر نام گرگ بد نامه
پرندگان همه گوشت خوارند فقط اسم گرگ بد در رفته است
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مل گوشت حور دنیوک چفته سی
پرنده ای که گوشتخوار باشد منقارش کج است
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مرده ی بش زنی حوره
مرده سهم زنده خور است
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مال بی کینو زر زیولش می نو تاژیر زینو
خانه بدون زن ات و اشغالش تا بالای زانو میرسد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مالی که اش بکی ای ایواره رادیاره
خانه ای که کار پخت ویز داشته باشد از دم عصری معلوم میشود
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مال وژت قایم که مال هامساته دوز نکه
اموال خودت را خوب نگه داری کن و وافترا دزدی به همسایه هایت نزن
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مال گن ریش صوو وژ
مال بد بیخ ریش صاحبش
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مال حه یر بواوسا قلی برتی
مال حیدر باشد و استاد قلی انرا بخورد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مرمه ها مو لا گرگه
میشود من جانب گرگ را داشته باشم
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مه مینه گرزه سر خزینه
میماند موشی که رو خزانه خوابیده باشد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مر تو کوری نین چیمه لت زایه من و ازووی تونم زمایه
مگر تو نابینا نیستی که حال اب از چشم هایت مدام سرازیر است من تو را زمانی
که چشم داشتی ازموده ام
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*می دلاکی ای سر کچل یاد بگری
میخواهد دلاکی را از سر کچل یاد بگیرد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مزانی اوهار چه کرتی
میداند اب در کدام جویبار جاری است
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*مردی و ناموس نه زنئی و نام ننگ
مرده با ناموس بهتر از زنده ای که نامش به ننگ الوده است
--------------------------------
.(ن)
*نان بینیه سگ نه و سفله
نان را به سگ بدهی نه به ناکس
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*نان ای دم شیر مه سینی
نان را از دهان شیر میگیرد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*ناخن نیری وژ بکلاشی
ناخن ندارد خودش را بخواراند(کنایه از ادم خسیس و طمع کار است)
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*نان و گرد کوربیر خدا بکه ماوین
غذا با نابینا بخور خدا را در نظر داشته باش
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*نان نوی بیری پیاژ ه مه هواردی تا اشتها بو تیا
نان در خانه نداشت بخورد پیاز میخورد تا اشتهایش زیاد بشود
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*نان دهنده گم نمو
لقمه ای نان به هر کس بدهی گم نمیشود
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*نان ونرخ روژه میری
نان به نرخ روز میخورد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*نانت جیو بو خلکت گنم
نانت جوین باشد اخلاقت خوب باشد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*ناز هی ناز کیشتی بیا شتیا
این ناز را ناز کشی می باید
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*ندار ار کراس نووی بکی ور موشن هن کیه؟
ادم گدا اگر پیراهنی نو بپوشد دیگران میگویند مال چه کسی است؟
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*نه شیرم به کی کاسه نه کاسه م بشکن
نه شیر را داخل کاسه ام بریز و نه کاسه ام را بشکن
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*نه کرده کاری که مکی کاری تا بکی کاری میو سالی
کسی که در کاری تجربه ندارد کی میتواندان کار را انجام بدهد تا انجامش بدهد یکسالی طول میکشد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*نوس بگرینی مشتیکه ول کینی دیشتیکه
نفس را اگر مهار کنی پر مشتی است اما اگر رهایش کنی پر دشتی است
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*نه هی ار شاول قه سوم به هی ار اصل و نه سوم
نگاه نکن به شلوار قیمتی که پوشیده ام بنگر که اصل ونسبم کیست
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*نان مال حرامه سی
نانی که در خانه دارد حرام است
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*نه راز ای دوست نه درد ای حکیم
راز را به دوست باید گفت و درد را به حکیم
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*وچه ترا بلاونم
به خاطر چه چیزت مدح و ینایت را بگویم
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*وتانه کیسل ارا کومه چین . وت و چین و ماچین . وتان وای پرپیتا دیاره مه چین و ماینا
لاک پشت را گفتند به کجا میرو ی؟ جواب داد میروم چین گفتند بله معلوم است
با این پاهایی که تو داری و اینطور که تو سرعت میروی حتما میروی و بر میگردی
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*وت مینی نوین وت گاینه مه که نما
گفت مانده نباشی گفت دارم گاو دانه درو میکنم
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*وتان خر کو سیره وت چه سیور بو چه چمر من او کیشیکم
الاغ را گفتند عروسی است گفت چه عروسی باشد چه عزا ابش را به گردن من میکشند
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*وت نیر که وت بوشتی
گفت نر است گفت بدوشش
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*ویه ی چمچمه او کتیسو مه له
با یک قاشق اب شنا میکند
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*ومال وزیره ترخینه منی او دار و مال مرد میره رشته موری
تو خانه خودش (ترخینه) نوعی غذای کم ارزش که با گندم پخته وبا دوغ درست
شده است درست می کند و به خانه دیگران که میرود رشته میبرد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*واحال خوینی شوو بایته مله را
انتقام قتلی که یک شب از ان بگذرد گرفته نمیشود
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*و روژه روژه سالم هات او سر شاوالم دریا قلم کتو در
با اامروز و فردا کردن سال به سر امد و شلوارم پاره شد و تنم
بیرون افتاد(از زبان چوپانی گفته شده است که مالک او باید لباس
وی را نیز تهیه نماید ولی با امروز و فردا کردن مدت شرط چوپان
تمام میشود و خبری هم از تهیه لباس نیست)
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*وقتی اگر ای ویشه بچو تر و هشک مه سزی
زمانی که اتش در بیشه بیافتد تر و خشک را با هم میسوزاند
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*و نام هفت اسمان یه ی هساره نیری
تو هفت اسمان یک ستاره ندارد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*و بین ترا موینی وبن ترا مر
تو را ازموده وسنگین وسبک کرده است که حرف زور میزند
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*وت مالت اوا بو مال ای من اوافر مال تو اوا رنج مه بیور
گفت خانه ات اباد بشود که ابدانی خان ات از من است خانه تو اباد شد و رنج من به هدر رفت
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*وت خرس خای کردی وت هرچه ای ه حیا مرده ی بوشین عمله مای
گفت خرس تخمی گذاشته گفت از ان بی شرم هرچی بگویی بر میاید
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*وا ای هرلای کیریه بای شن مه کی
باد از هر هر سو بوزد خرمنش را به باد میدهد
توضیح = دزدی به خانه کسی میرود برای دزدی چون چیزی در خانه یافت نمیشوددست خالی
باز میگردد هنوز از خانه خارج نشده که به بی خیالی بادی رها میکند صاحبخانه که حضور دارد
میزند زیر خنده که دزد رو به صاحبخانه کرده ومصرع اول را برای او میسراید و صاحبخانه
مصرع دوم رادر جواب دزد میگوید که حالا به صورت ضرب المثل در امده است
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*وخت داواران می می باوران وخت چز بری می می بمری
زمانهایی که کار دارند به یاد خاله و عمه می افتند و از انها دعوت میکنند که به خانه اش
بروند اما در مواقعی که حیوانی سر بریده اند و دود کبابشان بلند است میگویند سر به
تن عمه و خاله نباشد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*وشکار موشی بیهوا و تانجی موشی بگرتی
به شکار میگوید فرار کن به سگ تازی میگوید ان را بگیر
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*وتان دار چات قور قارته وت د ور ای وژمه
به درخت گفتند از چه مینالی گفت دم تبر از جنس خودم است
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*واران ومل سر کچل را ماواری
باران رو سر ادم کچل میبارد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*ودس وژم اگرم نیار قژ وژم
با دست خودم اتش به موهای سر خودم زدم
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*وتان کچل سیوره وت و من چه وتان سیوره تو وت و تو چه
به کچل گفتند عروسی است گفت به من چه مربوط است گفتند عروسی برای توست گفت به تو چه مربوط است
*واده سر خرمانه مین
وعده سر خرمن میدهند
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*وت شیر علی شیرت حورا وت نه منه مه چمه ویشه نه شیر ما ارا مال
گفتند شیر علی شیر تورا بخوردگفت نه من به بیشه میروم و نه شیری میاید به خانه که مرا بخورد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*وت باوه تی داشت ای ورسنی مرد وت داشتی ونه هواردی وت نه وت ارا طعینه مینی
گفت پدر تو از گرسنگی مرد گفت داشت و نخورد گفت نه گفت پس چرا طعنه میزنی
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*واران واری شقه ل ها تنویک
باران بارید ترکهای زمین به هم امدند(کنایه از کسی که به دلیل بروز اتفاقی به رنگ دیگری در می اید)
---------------------------------------------------------------------------- --------------
(ه)
*هات و نیا نا مای ناهت و اشکار
امد پنهانی سر میرسد و نیامد اشکار
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هات ریش باریرر سولیژ نیای ار بان
امده بود ریشش را از گرو در بیاورد سبیلش را هم گرو گذاشت
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هالو مال جیا وی تر اچیا
تو که با ما همسایه وهم زیست نیستی هرچه فریاد داری بر سر ان تپه ای بکش که خانه ات همانجاست
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هر تو نوینه دی ایل ار گرمه سیر نمه چو
ایا اگر تو نباشی ایل و طوایف از کوچیدن به گرمسیر باز می مانند
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هردم بریای اخوری میتی
هردم بردیده ای اخور مخصوص خودش را میخواهد تا در ان بچرد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هر کی خربزه بیری بایت و پای لرزیش بنشینی
هرکس خربزه میخورد پای لرزش هم باید بنشیند
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هیری او صاو نکی دزدیه تیه
هر موجودی به صاحب خانه اش نبرده باشد سرقتی است
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هرکی بیول و مل کولیه ره وژرا می
هرکسی روی نان خودش اتش میریزد که نان خودش خوب پخته شود
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هرچی ها ای دیزیه ره می و ای چمچمه بایره
هرچه داخل این دیگ هست باید با این ملاقه بیرون بیاید
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هر بوینه اگر دور وژت بیشتر نمه سزین
اتش هم اگر بشوی بیشتر از اطراف خودت را نمیتوانی بسوزانی
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هر کله کی شرع بریتی خوین نیری
هر انگشتی را که ببردش خونبها (دیه) ندارد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هرچه مانی دیا دو کتمان
هرچه پیدا کردیم دو قسمتش میکنیم (کنایه از کسی است که به دنبال خیر میرود ولی خودش نمیداند شر گریبانش را میگیرد)
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هر کیه بوزای بیوه منال دار گنم بکی او دول کچک بایه هوار
هرکسی بیوه بچه دار به زنی بگیرد گندم که داخل اسیاب کند به جای ارد سنگ تحویل میگیرد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هامساخاص ای برا بیتره
همسایه خوب بهتر از برادر است
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هرباری هوله هین خرشله
هرباری که کج است از ان خر لنگ است
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هر ارزانی ممری دری هر گرانی ثمری دری
هر چیز ارزان قیمتی عیبی دارد و هر چیز گران قیمتی فایده ای است
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هر کی ای باوه مردی بیششتر بوی گری خوین او ای چیمه مایتی
هرکس از خود پدر مرده بیشتر بگرید خونابه از چشمش جاری میشود
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هر کی هه سیور مادره بگیر جفتی گادری
هر کسی مادر زن دارد انگار زوج گاو دارد (کنایه از چیز با ارزش)
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هر کی شیت بو مورنی ارا مال سید شیت بو بورینه ارا مال کی
هرکسی دیوانه بشود او را برای معالجه (از طریق دعا ) به خانه سید میبرند اگر سید خودش دیوانه بشود اورا باید به خانه چه کسی برد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هر شری ماساوای تری
در هر شهر نوعی اش مخصوص ان پخته میشود
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هرچی مانی دیا شریکیم
هر چه پیدا کردیم با هم شریک هستیم
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هر دم بیله و هر کی کی
هر کی هر چه از دهانش بیاید
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هفت برا ویه ی کلاو
هفت تا برادر هستند که یک کلاه دارند
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هم خدا می تی هم خرما
هم خدا را میخواهد هم خرما را
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هی مال رفته م هی عذر کفته م
هم املم از دستم رفت و هم باید برای از دست دادنش عذر خواهی کنم
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*هر کیه و امید مال هامسا بنیشی سر شام مه نیا
هرکس به امید همساسه نشست شب بی شام میماند
---------------------------------------------------------------------------- --------------
(ی)
* یه زنگ کی بایژتی مل پشی
این زنگ کی آنرا به گردن گربه می اندازد؟
---------------------------------------------------------------------------- --------------
* یه بازی خرس وگوساله
این بازی خرس وگوساله است ( خرس بازی کنان گوساله را می خورد)
---------------------------------------------------------------------------- --------------
* یه ی گله موشی ووجاخ کورم یه ی جاره موشی وگیان چل کرم
یکبار به اجاق کوری خودش قسم میخورد یکبار دیگر به جان چهل پسرش سوگند یاد می کند
---------------------------------------------------------------------------- --------------
* یه خاصه کاکه الیاسه
بگذارید کاکه الیاس درستش کند(که اونهم کاررا بدتر خراب می کند)
---------------------------------------------------------------------------- --------------
* یه ی چیمه مه خنتی یه ی چیمه موتی گری
یکی از چشمهایش می گرید چشم دیگرش در حال خندیدن است
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*یتیم سیرکی بن تر درانه
یتیم را سیرش کن بگذارش در خانه ات (فقط به فکر گرسنگی خودش است جایگاه برایش مهم نیست)
---------------------------------------------------------------------------- --------------
*یتیم ارا کله ره مویای گری اویژه داشتی سگ برد
یتیم برای قرص نانی گریه می کرد که آن را هم سگ برد
---------------------------------------------------------------------------- --------------
* یه کی آگر ای مال چیوتی یک چپی زرده ومله را مگرد
خانه کسی در آتش می سوخت یک نفر داشت گندم خودش را با آتش افروخته از خانه او می پخت
---------------------------------------------------------------------------- --------------
* یه آوه ویژنگه را کردنه
این کار آب غربال کردن است
---------------------------------------------------------------------------- --------------
* یکی هس مه مری ای کیس طایفه مه چو یکی هس یمه ری ای کیس وژه مه چو
بعضی از افراد اگر بمیرند یک طایفه عزادار می شوند وبعضی دیگر فقط خانواده اش عزادار می شوند
---------------------------------------------------------------------------- --------------
* یه بازیه اقرآن داینه
این کار قرآن را به بازی گرفتن است
برگرفته از کتاب بومیان دره مهرگان تالیف رستم خان رحیمی عثمانوندی
